Barometr Polska-Niemcy 2016. Wzajemny wizerunek Polaków i Niemców 25 lat po podpisaniu Traktatu

Zapraszamy do lektury kolejnego z cyklu artykułów w ramach projektu "25 lat Traktatu o Dobrym Sąsiedztwie i Przyjaznej Współpracy jako krok milowy w budowaniu ładu europejskiego po 1989 r. - przyczynek do ogólnopolskiej debaty publicznej" organizowanego przez Fundację "Krzyżowa" dla Porozumienia Europejskiego i współfinansowanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczpospolitej Polskiej.


Barometr Polska-Niemcy 2016. Wzajemny wizerunek Polaków i Niemców 25 lat po podpisaniu Traktatu

Polacy i Niemcy w ostatnich 25 latach dokonali olbrzymiego kroku zbliżającego oba państwa, lepiej wzajemnie się poznali i przełamywali stereotypy. Zmiana jest rezultatem wysiłków elit politycznych, organizacji i instytucji zaangażowanych w zbliżanie się Polaków i Niemców, ale i tysięcy zwykłych ludzi po obu stronach granicy. Również kontakty gospodarcze stanowią czynnik sprzyjający poprawie wzajemnego wizerunku. Wyniki badań pokazują jednak również, że budowane z trudem zbliżenie łatwo może zostać zachwiane, a opinie społeczne mogą się szybko zmieniać na skutek sytuacji politycznej.

Ewoluujący obraz sąsiedniego kraju
Niemcy w oczach Polaków to tradycyjnie kraj dobrobytu, silny, zapewniający miejsca pracy, w którym panuje ład i porządek. Jednak i na tym obrazie zauważalne są pewne rysy i zmiany. W ostatnich trzech latach spadło w Polsce przekonanie o dobrej organizacji pracy (z 80% do 71%) oraz o dobrym rozwoju niemieckiej gospodarki (z 83% do 75%), a wzrósł odsetek badanych dostrzegających w Niemczech korupcję (z 15% do 24%) i biurokrację (16% do 25%). Wynika to z faktu, że Polacy niewiele słyszą o polepszającej się sytuacji gospodarczej w Niemczech, stale natomiast trafiają na doniesienia o niemieckich problemach z napływem tysięcy uchodźców, czy informacje jak ta o przeciągającej się budowanie lotniska pod Berlinem czy o aferze Volkswagena. Burzą one polskie przekonania o niemieckiej dobrej organizacji, skuteczności czy zdyscyplinowaniu. Zbliżanie się standardów gospodarczych i standardów życia w obu krajach powoduje, że Polacy nie patrzą już na Niemcy jedynie przez pryzmat wyższego ich rozwoju, stereotypowej dokładności, punktualności i jakości. Wreszcie krytyczna wobec Niemiec retoryka PiS i sprzyjających jej mediów powoduje, że Polacy stają się bardziej sceptyczni w ocenach zachodniego sąsiada.


Polska ocena sytuacji w Niemczech na przestrzeni lat
Odsetek badanych, którzy zgadzają się z danym stwierdzeniem


Wyraźne pogorszenie opinii na temat sytuacji w Polsce widać natomiast po niemieckiej stronie. Pozytywne opinie o Polsce jako kraju nigdy wprawdzie nie były w Niemczech liczne, jednakże w ubiegłych latach wynikało to głównie z przeważających odpowiedzi ze środka skali, wskazujących, że Niemcom trudno się było zdecydować czy sytuację w Polsce oceniać jednoznacznie pozytywnie czy negatywnie. Obecnie wzrosła także liczba odpowiedzi negatywnych o stanie polskiego państwa (wzrost opinii negatywnych od 11 do 24 punktów procentowych) czy polskich cech charakteru, wrósł też stopień niechęci do Polaków (z 22% w 2013 do 36% obecnie). Skutek negatywnych doniesień medialnych na temat zmian w Polsce po wyborach jest bardzo widoczny.

Dla Niemców Polska jest coraz rzadziej ubogim sąsiadem. W skojarzeniach, jakie Niemcy mają z Polską, rzadziej pojawiają się hasła o złym stanie gospodarki, nie pada pojęcie „polnische Wirschaft”, czyli określenie, które przez lata oznaczało w Niemczech polskie zacofanie gospodarcze i nieład. Ten coraz lepszy obraz rozwoju ekonomicznego Polski to olbrzymie osiągnięcie ostatniego ćwierćwiecza, zwłaszcza że dokonało się w kraju, w którym gospodarka odgrywa wielką rolę, a przez jej pryzmat patrzy się na inne kwestie. Tym bardziej należy mieć nadzieję, że w pytaniu o ocenę różnych aspektów sytuacji w Polsce niewielki spadek pozytywnych ocen w porównaniu z 2013 rokiem jest tylko chwilowy.


Niemiecka ocena sytuacji w Polsce na przestrzeni lat
Odsetek badanych, którzy zgadzają się z danym stwierdzeniem


Kolejnym elementem, który cieszy, jest osiągnięcie prawie identycznego i wysokiego (ponad trzy czwarte badanych) pułapu wzajemnej akceptacji takich ról społecznych, jak: sąsiad, kolega z pracy czy mieszkaniec kraju, oraz generalnie wysokiego poziomu akceptacji Niemców przez Polaków. Zwłaszcza po polskiej stronie, mimo obecnego niewielkiego spadku, dokonano w ostatnich piętnastu latach olbrzymiego zbliżenia, przełamania niechęci, przejawiającej się zwykle właśnie sceptycyzmem wobec gotowości nawiązywania bliskich relacji z przedstawicielem innego narodu. Jest to niewątpliwie zasługa możliwości częstszego kontaktu, ale także generalnego otwarcia się Polaków na innych dzięki wejściu Polski do Unii Europejskiej.

Zbliżanie się społeczeństw
Osiągnięciem mijających 25 lat jest fakt, że regularnie rośnie sympatia Polaków do Niemców. W 1990 roku 69% Polaków przyznało, że czuło osobiste zagrożenie ze strony Niemców, a dla 78% respondentów prawdziwe było porzekadło: „Jak świat światem, nie będzie Niemiec Polakowi bratem”. W 2016 roku sympatię do Niemców wyrażała ponad połowa Polaków (53%), przy czym od 2000 roku w badaniach widać regularny wzrost ocen pozytywnych. W Niemczech odsetek osób deklarujących sympatię do narodu sąsiedniego był w 2016 roku o połowę mniejszy (28%). W ostatnich trzech latach bardzo wzrosła niechęć Niemców do Polaków i osiągnęła wyniki nienotowane od początku prowadzenia badań.



Poziom akceptacji Niemców przez Polaków w różnych rolach społecznych na przestrzeni lat
Odsetek badanych, którzy deklarują akceptację Niemca w danej roli


Przykładem lepszego zrozumienia i otwartości na sąsiedni naród jest też poziom akceptacji jego przedstawiciela w różnych rolach społecznych. Polacy akceptują Niemców we wszystkich badanych rolach społecznych a poziom tej akceptacji jest wysoki. Polacy nie mają nic przeciwko Niemcom zarówno w bardziej neutralnych rolach, jak sąsiada (77% badanych nie miałoby nic przeciwko niemieckiemu sąsiadowi) czy mieszkańca (79%) , jak i w potencjalnych bardziej emocjonalnych i osobistych, np. przyjaciela (74%) czy członka rodziny (73%) lub w roli zależnej, np. szefa (73%) czy radnego (74%).

Poziom akceptacji Polaków przez Niemców jest różny, ale znacznie góruje nad brakiem akceptacji. Akceptacja ról polegających na bliższych kontaktach osobistych jest wyraźnie niższa niż rolach neutralnych i niż po stronie polskiej. Wytłumaczenia dla takiej tendencji można szukać w niemieckim doświadczeniu codziennego funkcjonowania wśród wielu obcokrajowców w miejscu pracy czy zamieszkania, dlatego Niemcy nie mają problemu we współżyciu także z Polakami. Ponadto Polacy często nie wyróżniają się w niemieckim społeczeństwie, co powoduje, że w neutralnych rolach mogą być niezauważalni lub postrzegani jako dobrze dopasowani do otoczenia, czyli niewywołujący niechęci.

Mimo pewnych wahnięć w ostatnim czasie niewątpliwie osiągnięcie prawie identycznego i wysokiego (ponad trzy czwarte badanych) pułapu wzajemnej akceptacji takich ról społecznych, jak: sąsiad, kolega z pracy czy mieszkaniec kraju, oraz generalnie wysokiego poziomu akceptacji Niemców przez Polaków jest tym, co cieszy. Zwłaszcza po polskiej stronie, mimo obecnego niewielkiego spadku, dokonano w ostatnich piętnastu latach olbrzymiego zbliżenia, przełamania niechęci, przejawiającej się zwykle właśnie sceptycyzmem wobec gotowości nawiązywania bliskich relacji z przedstawicielem innego narodu. Jest to tym bardziej istotne, biorąc pod uwagę z jakim obciążeniem historycznym Polacy budowali swoje nastawienie do Niemców. Taka zmiana to niewątpliwie zasługa możliwości częstszego kontaktu, ale także generalnego otwarcia się Polaków na innych dzięki wejściu Polski do Unii Europejskiej.



Poziom akceptacji Polaków przez Niemców w różnych rolach społecznych na przestrzeni lat
Odsetek badanych, którzy deklarują akceptację Polaka w danej roli



Opłacalne inwestycje we wzajemne poznawanie się
Badania wskazują na kilka tendencji wiele mówiących o dziedzinach, w jakie warto inwestować, chcąc rozwijać relacje polsko-niemieckie i wspierać zbliżanie się Polaków i Niemców. Wyzwaniem pozostaje asymetria we wzajemnym postrzeganiu się obu społeczeństw. Przez lata obraz Niemiec w Polsce był zdecydowanie lepszy niż wizerunek Polski w Niemczech - obecne pogorszenie postrzegania Polski jedynie te dysproporcje pogłębiło. W dużej mierze wynika to z mniejszej wiedzy Niemców o Polsce. W efekcie respondenci „uciekają” w odpowiedzi ze środka skali lub w ogóle nie udzielają odpowiedzi. Ci, którzy wskazują na konkretną ocenę posługują się zaś niejednokrotnie stereotypami i nieweryfikowanymi utartymi schematami patrzenia na wschodniego sąsiada.

Tym ważniejszy jest fakt, że, co wyniki wskazują po raz kolejny z rzędu, osoby, które odwiedziły kiedyś drugi kraj lepiej postrzegają sąsiadów i są na nich bardziej otwarte. Tendencja ta zauważalna jest zwłaszcza wśród Niemców, którzy generalnie gorzej znają Polskę niż Polacy znają Niemcy. Ponadto relatywnie lepsze oceny Polski i jej społeczeństwa wyrażane są przez Niemców zamieszkujących tereny byłej NRD. Częściowo można tłumaczyć to właśnie większą deklarowaną częstotliwością wyjazdów do Polski. Bezpośredni kontakt, np. robienie po wschodniej części granicy zakupów, korzystanie z usług fryzjera, dentysty czy mechanika samochodowego oraz wyjazdy na urlop, jeśli jest udany, to zawsze, nie tylko w polsko-niemieckim kontekście, jest czynnikiem poprawiającym oceny. To pozytywne patrzenie Niemców wschodnich na Polaków może po polskiej stronie być zaskoczeniem, gdyż lata komunizmu mimo oficjalnie głoszonej przyjaźni między sowieckimi narodami wpoiły wzajemną niechęć i dystans, który widoczny był w badaniach opinii publicznej prowadzonych na początku lat dziewięćdziesiątych. To właśnie wysiłki ostatniego ćwierćwiecza doprowadziły do tej zmiany. Inwestycje w infrastrukturę przygraniczną, dobre połączenia komunikacyjne oraz dostępność funduszy na polsko-niemieckie spotkania są więc oczywistym kierunkiem podejmowania dalszych działań.



Wzajemne poczucie niechęci u Polaków i Niemców - odpowiedzi z lat 2000, 2005/2006, 2008, 2013 i 2016




Polskie poczucie sympatii wobec wybranych narodów - odpowiedzi z lat 2000, 2005, 2013 i 2016




Niemieckie poczucie sympatii wobec wybranych narodów - odpowiedzi z lat 2013 i 2016




Wzajemna akceptacja Polaków i Niemców w wybranych rolach społecznych - odpowiedzi z 2016 r.




Poziom akceptacji Niemców przez Polaków w różnych rolach społecznych - odpowiedzi z lat 2000, 2005, 2008, 2013 i 2016




Poziom akceptacji Polaków przez Niemców w różnych rolach społecznych - odpowiedzi z lat 2000, 2008, 2013 i 2016


Wielkie osiągnięcie ostatnich 25 lat
Analizując wyniki, można dostrzec pewne zmiany na gorsze w porównaniu z 2013 rokiem. Nie powinny one być ignorowane. Jednocześnie pewna dynamika, fluktuacja poglądów jest czymś normalnym w sytuacji czy relacjach obarczonych emocjami i wyzwaniami. Negatywne wydarzenia czy rozwój relacji w czasie ostatnich miesięcy nie powinien więc przesłaniać pozytywnych tendencji ostatnich 25 lat. Ścisła współpraca i wzajemne zrozumienie leżą w interesie obu społeczeństw i są istotne dla wspólnej europejskiej przyszłości.
 

Dr Agnieszka Łada jest kierownikiem Programu Europejskiego w Instytucie Spraw Publicznych w Warszawie. Pisząc niniejszy tekst opierała się na wynikach projektu Barometr Polska-Niemcy 2016.

Barometr Polska-Niemcy 2016 to wspólny projekt Instytutu Spraw Publicznych, Fundacji Bertelsmanna i Fundacji Konrada Adenauera.
Więcej na temat wyników badań: www.isp.org.pl/barometr2016/pl/

Badania są regularnie prowadzone przez Instytut Spraw Publicznych, badanie 2016 zostało przeprowadzone: w Polsce na zlecenie Instytutu Spraw Publicznych i Fundacji Konrada Adenauera w Polsce przez GfK Polonia w dniach 8–13 kwietnia 2016 roku na próbie 1000 Polaków w wieku od 15 lat, w Niemczech na zlecenie Fundacji Bertelsmanna i Instytutu Spraw Publicznych przez TNS EMNID w dniach 1–9 kwietnia 2016 roku na próbie 1070 Niemców w wieku od 14 lat.

Projekt współfinansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczpospolitej Polskiej.
 

Polub nas na Facebooku

Newsletter

© 2016 Fundacja "Krzyżowa" dla Porozumienia Europejskiego.